واجب است . كسى كه مىداند كه امسال مستطيع خواهد شد ، بايد از هم‌اكنون اسباب سفر را آماده سازد . اين مقدّمات لازم التحصيل هستند نه مفروض الحصول . [ نكته ، فعلى بودن وجوب و استقبالى بودن واجب كه بدان اشاره شد ، مبسوطا در تقسيم بعدى و واجب معلّق خواهد آمد ، زيرا واجب مشروط شيخ اعظم ، همان واجب معلّق صاحب فصول است « 1 » با اين تفاوت كه فصول در خصوص شرط وقت طرفدار واجب معلّق شده و وجوب حج را فعلى ؛ ولى امتثال آن را استقبالى و در موسم حج دانسته است . در صورتى كه شيخ اعظم « ره » توسعه داده و نسبت به كلّيهء شرطها و قيدها طرفدار وجوب فعلى و واجب استقبالى شده است . ] [ مىتوان مثال ديگرى آورد و آن در مثل نماز است كه نماز هم نسبت به دخول وقت ، واجب مشروط است . مثلا اگر كسى تا ساعت هشت صبح جنب يا محدث باشد بخواهد غسل كند يا وضو سازد ، بر مسلك مشهور ، تا وقت نماز داخل نشود ، نماز واجب نيست و وى حق ندارد به نيّت وجوب غسل يا وضو را بجا آورد ؛ ولى بر مسلك شيخ از هم‌اكنون ، وجوب نماز هست و امر به آن فعلى است . پس مىتواند از حالا به نيّت وجوب و امر مقدّمه و براى رسيدن به نماز ، وضو يا غسل را بجا آورد . ] 4 - قوله : و امّا المعرفة : آنچه تا به حال دربارهء مقدمات گفتيم ، راجع به غير از « معرفت و تعلّم احكام » از ساير مقدّمات ( استطاعت ، وقت ، قطع مسافت و . . . ) بود راجع به خود معرفت و تعلّم ، كسى كه علم اجمالى كبير دارد و مىداند كه در اسلام احكامى وجود دارد و واجبات و محرّماتى هست ، از باب مقدّمه بر او واجب است كه دنبال تحصيل احكام و شناخت و فراگيرى آنها باشد . يا كسى كه ابتدا به ساكن احتمال مىدهد كه فلان امر واجب يا حرام است ، حق ندارد از اصل برائت استفاده كند . اصل برائت ، پس از فحص و يأس موجه است . پس وظيفهء او فحص و تحقيق پيرامون فلان امر است و براى اين كار بايد

--> ( 1 ) - الفصول الغرويّة ، ص 79 .